Umut
New member
SERTİFİKA ALINCA İŞE GİRİLİR Mİ? BİR BELGENİN DEĞİŞTİRDİĞİ HAYATLAR
Bir hikâyem var, belki aranızda kendinden bir parça bulacak olanlar vardır.
Geçenlerde eski bir arkadaşımın yaşadıklarını düşünürken aklıma şu soru takıldı: Bir insan eline bir sertifika aldığında gerçekten yeni bir hayata başlayabilir mi? Yoksa o belge, duvarda asılı duran güzel bir kâğıttan mı ibaret kalır? Bu sorunun cevabını yalnızca iş ilanlarında veya eğitim kurumlarının reklamlarında aramak istemiyorum. Çünkü bazen bir insanın iş bulma mücadelesi, aldığı eğitimden çok daha fazlasını anlatır. İçinde geçim derdi, aile baskısı, değişen meslekler, toplumsal beklentiler ve yeniden başlama cesareti vardır.
Anlatacağım hikâyenin kahramanı Murat olsun. Otuz dört yaşında, birkaç yıldır düzenli bir işte çalışamayan, bir çocuğun babası ve mesleki geleceği konusunda kafası oldukça karışık biri. Hikâyedeki olaylar farklı insanların yaşayabileceği gerçekçi deneyimlerden esinlenen kurgusal bir anlatıdır. Belki siz de Murat'ın geçtiği yollardan birine daha önce uğramışsınızdır.
1. BÖLÜM: BİR İLAN, BİR UMUT VE BİR SORU İŞARETİ
Murat, bir akşam mutfak masasının başında oturmuş telefonundan iş ilanlarına bakıyordu. Ekranda birbirine benzeyen onlarca ilan vardı. Depo personeli, ofis elemanı, satış danışmanı, müşteri temsilcisi... Bazı ilanlarda deneyim isteniyor, bazılarında bilgisayar bilgisi, bazılarında ise belirli eğitim belgeleri aranıyordu.
Bir ilanda şu ifadeyi gördü: "İlgili alanda sertifika sahibi adaylar tercih edilecektir."
Murat'ın aklına hemen bir fikir geldi. İnternette araştırma yaptı ve birkaç haftada tamamlanabildiği söylenen eğitim programlarını incelemeye başladı. Bazı kurumlar eğitim sonunda sertifika veriyor, bazıları ise kısa sürede iş bulma konusunda oldukça iddialı ifadeler kullanıyordu.
Eşi Elif, masaya iki bardak çay bıraktığında Murat'ın yüzündeki heyecanı fark etti.
"Bir sertifika alsam belki işe girerim," dedi Murat. "En azından diğer adaylardan bir adım öne geçerim."
Elif hemen karşı çıkmadı. Telefonu eline alıp ilanı birlikte incelediler.
"Olabilir," dedi. "Ama önce şu iş yerinin gerçekten ne istediğini anlayalım. Sertifika mı arıyorlar, yoksa o sertifikanın temsil ettiği becerileri mi?"
Bu soru Murat'ı düşündürdü.
O ana kadar sertifikayı bir kapının anahtarı gibi görmüştü. Elif ise kapının arkasında ne olduğunu da merak ediyordu.
İkisi farklı bir yöntem izledi. Murat, ilanları mesleklere göre sınıflandırdı; hangi belgelerin tekrar tekrar istendiğini, hangi becerilerin öne çıktığını not etti. Elif ise daha önce benzer işlerde çalışmış tanıdıklarına ulaştı ve onlara işverenlerin adaylarda ne aradığını sordu. Birisi iş yerindeki iletişimin öneminden söz etti, diğeri Excel bilmeden ofis işlerinde zorlandığını anlattı, bir başkası da aldığı sertifikanın mülakata çağrılmasını sağladığını ama işe alınmasının uygulama sınavına bağlı olduğunu söyledi.
Murat bir defter açtı. Sayfanın üstüne büyük harflerle şu cümleyi yazdı:
"Belge almak başka, işi yapabilmek başka."
Peki sizce de asıl mesele bu değil mi? Bir sertifika insanın önündeki engelleri azaltabilir; ancak o engellerin tamamını ortadan kaldırabilir mi?
2. BÖLÜM: SERTİFİKA HER ZAMAN AYNI ANLAMA GELMEZ
Murat araştırmasını derinleştirdikçe karşısına önemli bir ayrım çıktı. Her sertifika aynı nitelikte değildi.
Bazı belgeler, kişinin belirli bir eğitime katıldığını veya programı tamamladığını gösteriyordu. Bazıları ise sınav, uygulama değerlendirmesi ya da belirli yeterlilik koşulları sonucunda veriliyordu. Bazı mesleklerde belirli bir sertifika iş başvurusunda avantaj sağlarken bazı alanlarda mevzuatın gerektirdiği mesleki yeterlilik, lisans veya başka bir yetkilendirme zorunlu olabiliyordu.
Örneğin temel bilgisayar kullanımı eğitimi alan bir kişi, ofis pozisyonlarına başvururken bilgisini gösterebilirdi. Ancak işverenin aradığı Excel becerilerine sahip değilse yalnızca belgeyi sunması yeterli olmayabilirdi.
Benzer şekilde, belirli teknik işlerde alınan bir kurs belgesiyle mevzuat kapsamında gerekli olan mesleki yeterlilik belgesi aynı şey olmayabilirdi. Belgenin hangi kurum tarafından düzenlendiği, hangi yeterliliği kapsadığı ve işin hangi yasal koşullara tabi olduğu önem taşıyordu.
Murat, bu kez sertifika veren kurumların internet sitelerindeki açıklamaları okumaya başladı. Birkaç kurumun tanıtım metninde "iş garantisi" ifadesine rastladı. Bu söz kulağına hoş gelmişti; fakat küçük yazıları ve koşulları incelediğinde aynı güveni duymadı.
İş garantisi denilen şey gerçekten işe yerleştirme miydi? Yoksa yalnızca iş ilanlarına yönlendirme, özgeçmiş desteği ya da belirli şartlara bağlı bir hizmet miydi?
Bu soruların cevabını öğrenmeden ödeme yapmamaya karar verdi.
Burada önemli bir noktayı özellikle vurgulamak gerekiyor: Bir kurumun sertifika vermesi, o belgenin bütün işverenler tarafından kabul edildiği anlamına gelmez. Belgenin resmî niteliği, akreditasyonu, tanınırlığı ve ilgili meslek için geçerliliği ayrıca kontrol edilmelidir.
Türkiye'de mesleğe göre farklı düzenlemeler bulunur. Mesleki Yeterlilik Kurumu'nun ilgili ulusal yeterlilikleri ve yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşları bazı mesleklerde yol gösterici olabilir. Millî Eğitim Bakanlığına bağlı kurumlarca düzenlenen programlar ile üniversitelerin sürekli eğitim merkezlerinin programları da kendi kapsamları içinde değerlendirilmelidir. Bir belgenin geçerliliği, yalnızca üzerinde resmî görünümlü bir logo bulunmasına bakılarak anlaşılamaz.
Murat artık sertifika reklamlarına eskisi kadar kolay inanmıyordu. Umudunu kaybetmemişti; sadece umudunu araştırmayla desteklemeyi öğreniyordu.
3. BÖLÜM: AYNI HEDEF, İKİ FARKLI YOL
Murat'ın çocukluk arkadaşı Serkan da iş arıyordu. Otuz altı yaşındaki Serkan, yıllarca küçük işletmelerde çalışmış, makinelerle uğraşmayı öğrenmişti. Ancak ekonomik koşullar ve çalıştığı işletmenin kapanması nedeniyle işsiz kalmıştı.
Serkan, Murat'ın sertifika arayışını duyunca kendi yaklaşımını anlattı.
"Ben önce hangi işlerde eleman açığı olduğunu araştıracağım," dedi. "Sonra o işlerde aranan becerileri çıkarıp eksiklerimi tamamlayacağım. Her kursa para vermek yerine doğrudan hedeflediğim mesleğe yönelik bir eğitim seçmek daha mantıklı."
Serkan'ın yaklaşımı stratejikti. Önce hedef belirliyor, sonra kaynaklarını ona göre kullanıyordu. Murat da bu düşünceyi benimsedi ve ikisi bir iş planı hazırladı.
Fakat Elif'in katkısı başka bir noktadaydı.
Elif, bir arkadaşının insan kaynakları alanındaki deneyimlerinden yararlanarak işverenlerin yalnızca teknik yeterliliğe bakmadığını öğrendi. Adayın kendisini nasıl ifade ettiği, ekip içinde nasıl davrandığı, sorumluluk alıp almadığı ve sorunları nasıl ele aldığı da işe alım sürecinde etkili olabiliyordu.
"Bir insanı yalnızca eksiklerine göre değerlendirmek doğru değil," dedi Elif. "Bazen deneyimi vardır ama bunu nasıl anlatacağını bilmiyordur. Bazen de çok iyi bir belgesi vardır ama öğrendiklerini uygulama fırsatı bulamamıştır."
Murat, Serkan ve Elif'in konuşmaları ona farklı bir bakış açısı kazandırdı. İş aramak, yalnızca bir belge seçip başvuru yapmak değildi. İnsan kendi becerilerini tanımalı, hedefini belirlemeli, işverenin beklentilerini anlamalı ve öğrendiklerini gösterebilmeliydi.
Burada kadınların daha empatik, erkeklerin daha stratejik olduğu gibi kesin bir ayrım yapmak doğru olmaz. Murat ve Serkan da insanların deneyimlerini anlamaya çalışıyordu; Elif de son derece sistemli hareket ediyordu. Üçünün farklı katkıları, cinsiyetlerinden çok kişiliklerinden, deneyimlerinden ve olaylara yaklaşım biçimlerinden kaynaklanıyordu.
Bir hikâyem var, belki aranızda kendinden bir parça bulacak olanlar vardır.
Geçenlerde eski bir arkadaşımın yaşadıklarını düşünürken aklıma şu soru takıldı: Bir insan eline bir sertifika aldığında gerçekten yeni bir hayata başlayabilir mi? Yoksa o belge, duvarda asılı duran güzel bir kâğıttan mı ibaret kalır? Bu sorunun cevabını yalnızca iş ilanlarında veya eğitim kurumlarının reklamlarında aramak istemiyorum. Çünkü bazen bir insanın iş bulma mücadelesi, aldığı eğitimden çok daha fazlasını anlatır. İçinde geçim derdi, aile baskısı, değişen meslekler, toplumsal beklentiler ve yeniden başlama cesareti vardır.
Anlatacağım hikâyenin kahramanı Murat olsun. Otuz dört yaşında, birkaç yıldır düzenli bir işte çalışamayan, bir çocuğun babası ve mesleki geleceği konusunda kafası oldukça karışık biri. Hikâyedeki olaylar farklı insanların yaşayabileceği gerçekçi deneyimlerden esinlenen kurgusal bir anlatıdır. Belki siz de Murat'ın geçtiği yollardan birine daha önce uğramışsınızdır.
1. BÖLÜM: BİR İLAN, BİR UMUT VE BİR SORU İŞARETİ
Murat, bir akşam mutfak masasının başında oturmuş telefonundan iş ilanlarına bakıyordu. Ekranda birbirine benzeyen onlarca ilan vardı. Depo personeli, ofis elemanı, satış danışmanı, müşteri temsilcisi... Bazı ilanlarda deneyim isteniyor, bazılarında bilgisayar bilgisi, bazılarında ise belirli eğitim belgeleri aranıyordu.
Bir ilanda şu ifadeyi gördü: "İlgili alanda sertifika sahibi adaylar tercih edilecektir."
Murat'ın aklına hemen bir fikir geldi. İnternette araştırma yaptı ve birkaç haftada tamamlanabildiği söylenen eğitim programlarını incelemeye başladı. Bazı kurumlar eğitim sonunda sertifika veriyor, bazıları ise kısa sürede iş bulma konusunda oldukça iddialı ifadeler kullanıyordu.
Eşi Elif, masaya iki bardak çay bıraktığında Murat'ın yüzündeki heyecanı fark etti.
"Bir sertifika alsam belki işe girerim," dedi Murat. "En azından diğer adaylardan bir adım öne geçerim."
Elif hemen karşı çıkmadı. Telefonu eline alıp ilanı birlikte incelediler.
"Olabilir," dedi. "Ama önce şu iş yerinin gerçekten ne istediğini anlayalım. Sertifika mı arıyorlar, yoksa o sertifikanın temsil ettiği becerileri mi?"
Bu soru Murat'ı düşündürdü.
O ana kadar sertifikayı bir kapının anahtarı gibi görmüştü. Elif ise kapının arkasında ne olduğunu da merak ediyordu.
İkisi farklı bir yöntem izledi. Murat, ilanları mesleklere göre sınıflandırdı; hangi belgelerin tekrar tekrar istendiğini, hangi becerilerin öne çıktığını not etti. Elif ise daha önce benzer işlerde çalışmış tanıdıklarına ulaştı ve onlara işverenlerin adaylarda ne aradığını sordu. Birisi iş yerindeki iletişimin öneminden söz etti, diğeri Excel bilmeden ofis işlerinde zorlandığını anlattı, bir başkası da aldığı sertifikanın mülakata çağrılmasını sağladığını ama işe alınmasının uygulama sınavına bağlı olduğunu söyledi.
Murat bir defter açtı. Sayfanın üstüne büyük harflerle şu cümleyi yazdı:
"Belge almak başka, işi yapabilmek başka."
Peki sizce de asıl mesele bu değil mi? Bir sertifika insanın önündeki engelleri azaltabilir; ancak o engellerin tamamını ortadan kaldırabilir mi?
2. BÖLÜM: SERTİFİKA HER ZAMAN AYNI ANLAMA GELMEZ
Murat araştırmasını derinleştirdikçe karşısına önemli bir ayrım çıktı. Her sertifika aynı nitelikte değildi.
Bazı belgeler, kişinin belirli bir eğitime katıldığını veya programı tamamladığını gösteriyordu. Bazıları ise sınav, uygulama değerlendirmesi ya da belirli yeterlilik koşulları sonucunda veriliyordu. Bazı mesleklerde belirli bir sertifika iş başvurusunda avantaj sağlarken bazı alanlarda mevzuatın gerektirdiği mesleki yeterlilik, lisans veya başka bir yetkilendirme zorunlu olabiliyordu.
Örneğin temel bilgisayar kullanımı eğitimi alan bir kişi, ofis pozisyonlarına başvururken bilgisini gösterebilirdi. Ancak işverenin aradığı Excel becerilerine sahip değilse yalnızca belgeyi sunması yeterli olmayabilirdi.
Benzer şekilde, belirli teknik işlerde alınan bir kurs belgesiyle mevzuat kapsamında gerekli olan mesleki yeterlilik belgesi aynı şey olmayabilirdi. Belgenin hangi kurum tarafından düzenlendiği, hangi yeterliliği kapsadığı ve işin hangi yasal koşullara tabi olduğu önem taşıyordu.
Murat, bu kez sertifika veren kurumların internet sitelerindeki açıklamaları okumaya başladı. Birkaç kurumun tanıtım metninde "iş garantisi" ifadesine rastladı. Bu söz kulağına hoş gelmişti; fakat küçük yazıları ve koşulları incelediğinde aynı güveni duymadı.
İş garantisi denilen şey gerçekten işe yerleştirme miydi? Yoksa yalnızca iş ilanlarına yönlendirme, özgeçmiş desteği ya da belirli şartlara bağlı bir hizmet miydi?
Bu soruların cevabını öğrenmeden ödeme yapmamaya karar verdi.
Burada önemli bir noktayı özellikle vurgulamak gerekiyor: Bir kurumun sertifika vermesi, o belgenin bütün işverenler tarafından kabul edildiği anlamına gelmez. Belgenin resmî niteliği, akreditasyonu, tanınırlığı ve ilgili meslek için geçerliliği ayrıca kontrol edilmelidir.
Türkiye'de mesleğe göre farklı düzenlemeler bulunur. Mesleki Yeterlilik Kurumu'nun ilgili ulusal yeterlilikleri ve yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşları bazı mesleklerde yol gösterici olabilir. Millî Eğitim Bakanlığına bağlı kurumlarca düzenlenen programlar ile üniversitelerin sürekli eğitim merkezlerinin programları da kendi kapsamları içinde değerlendirilmelidir. Bir belgenin geçerliliği, yalnızca üzerinde resmî görünümlü bir logo bulunmasına bakılarak anlaşılamaz.
Murat artık sertifika reklamlarına eskisi kadar kolay inanmıyordu. Umudunu kaybetmemişti; sadece umudunu araştırmayla desteklemeyi öğreniyordu.
3. BÖLÜM: AYNI HEDEF, İKİ FARKLI YOL
Murat'ın çocukluk arkadaşı Serkan da iş arıyordu. Otuz altı yaşındaki Serkan, yıllarca küçük işletmelerde çalışmış, makinelerle uğraşmayı öğrenmişti. Ancak ekonomik koşullar ve çalıştığı işletmenin kapanması nedeniyle işsiz kalmıştı.
Serkan, Murat'ın sertifika arayışını duyunca kendi yaklaşımını anlattı.
"Ben önce hangi işlerde eleman açığı olduğunu araştıracağım," dedi. "Sonra o işlerde aranan becerileri çıkarıp eksiklerimi tamamlayacağım. Her kursa para vermek yerine doğrudan hedeflediğim mesleğe yönelik bir eğitim seçmek daha mantıklı."
Serkan'ın yaklaşımı stratejikti. Önce hedef belirliyor, sonra kaynaklarını ona göre kullanıyordu. Murat da bu düşünceyi benimsedi ve ikisi bir iş planı hazırladı.
Fakat Elif'in katkısı başka bir noktadaydı.
Elif, bir arkadaşının insan kaynakları alanındaki deneyimlerinden yararlanarak işverenlerin yalnızca teknik yeterliliğe bakmadığını öğrendi. Adayın kendisini nasıl ifade ettiği, ekip içinde nasıl davrandığı, sorumluluk alıp almadığı ve sorunları nasıl ele aldığı da işe alım sürecinde etkili olabiliyordu.
"Bir insanı yalnızca eksiklerine göre değerlendirmek doğru değil," dedi Elif. "Bazen deneyimi vardır ama bunu nasıl anlatacağını bilmiyordur. Bazen de çok iyi bir belgesi vardır ama öğrendiklerini uygulama fırsatı bulamamıştır."
Murat, Serkan ve Elif'in konuşmaları ona farklı bir bakış açısı kazandırdı. İş aramak, yalnızca bir belge seçip başvuru yapmak değildi. İnsan kendi becerilerini tanımalı, hedefini belirlemeli, işverenin beklentilerini anlamalı ve öğrendiklerini gösterebilmeliydi.
Burada kadınların daha empatik, erkeklerin daha stratejik olduğu gibi kesin bir ayrım yapmak doğru olmaz. Murat ve Serkan da insanların deneyimlerini anlamaya çalışıyordu; Elif de son derece sistemli hareket ediyordu. Üçünün farklı katkıları, cinsiyetlerinden çok kişiliklerinden, deneyimlerinden ve olaylara yaklaşım biçimlerinden kaynaklanıyordu.