Umut
New member
Psişik Güçleri Olan İnsanlara Ne Denir? Medyum, Psişik ve Sezgisel Algı Arasındaki Farklar Bazen bir insanın söyleyeceğimiz şeyi önceden tahmin ettiğini, hiç beklemediğimiz bir anda gördüğümüz bir rüyanın gerçekleştiğini ya da bir arkadaşımızın başına kötü bir şey geleceğini sanki önceden hissettiğimizi düşünürüz. Böyle anlar, insanın zihninde ister istemez bazı sorular uyandırıyor: Acaba bazı insanlar gerçekten başkalarından farklı algılara mı sahip? Psişik güçleri olduğu söylenen kişiler kimlerdir ve bu iddiaların bilimsel açıdan bir karşılığı var mıdır? Bu konuya ilgi duyanların karşısına genellikle medyum, psişik, durugörü sahibi, telepat veya kâhin gibi kavramlar çıkıyor. Ancak bu sözcüklerin hepsi aynı anlama gelmiyor. Üstelik bir kişinin kendisini bu isimlerden biriyle tanımlaması, doğaüstü yeteneklere sahip olduğunun kanıtı sayılmıyor. Konuyu hem kültürel ve tarihsel yönüyle hem de bilimsel araştırmalar ışığında değerlendirmek, ilginç deneyimleri küçümsemeden daha sağlıklı bir tartışma yürütmemizi sağlayabilir. 1. Psişik Güçleri Olan İnsanlara Ne Denir? Psişik yeteneklere sahip olduğu düşünülen insanlar için kullanılan en yaygın sözcüklerden biri “medyum”dur. Bununla birlikte, medyum ile psişik sözcükleri arasında kullanım bakımından bazı farklılıklar vardır. Psişik: Telepati, durugörü, geleceği önceden bilme veya uzaktan gerçekleşen olayları algılama gibi olağan duyularla açıklanamadığı ileri sürülen yeteneklere sahip olduğu iddia edilen kişilere denir. İngilizcedeki “psychic” sözcüğünün Türkçede karşılığı olarak kullanılır. Medyum: Özellikle ruhlarla iletişim kurduğunu, ölmüş kişilerden mesaj aldığını veya yaşayan insanlarla ruhsal varlıklar arasında aracılık yaptığını ileri süren kişiler için kullanılır. Günlük dilde medyum sözcüğü bazen daha geniş anlamda, fal veya doğaüstü danışmanlık hizmeti veren kişiler için de kullanılabilir. Durugörü sahibi: Normal görme duyusuyla erişilemeyen yerleri, nesneleri veya olayları zihinsel imgeler yoluyla algıladığını iddia eden kişidir. Örneğin başka bir şehirdeki bir odada bulunan nesneyi görmeden tarif ettiğini söyleyen biri, durugörü iddiasında bulunmuş olur. Telepat: Başka bir kişinin düşüncelerini, duygularını veya zihinsel durumunu konuşma, yazı ya da bilinen duyusal işaretler olmaksızın algıladığını ileri süren kişiye verilen isimdir. Kâhin: Gelecekte meydana gelecek olayları önceden bildiği düşünülen kişi için kullanılan, tarihsel ve kültürel açıdan eski bir terimdir. Kâhinlik, farklı toplumlarda dinî, kehanete dayalı veya sembolik anlamlar taşıyabilir. Sezgileri güçlü kişi: Bu ifade ise doğaüstü bir yetenek iddiası içermek zorunda değildir. İnsanların yüz ifadelerinden, ses tonlarından, davranışlarından ve geçmiş deneyimlerinden hareketle hızlı sonuçlara ulaşabilen kişiler için de kullanılır. Buradaki temel ayrım şudur: Bir insanın sezgilerinin güçlü olması ile geleceği doğaüstü yollarla bildiğinin ileri sürülmesi aynı şey değildir. Bu ayrımı gözden kaçırdığımızda, psikolojik beceriler ile henüz bilimsel olarak doğrulanmamış iddiaları birbirine karıştırabiliriz. 2. Psişik Yetenek Olarak Adlandırılan Başlıca İddialar Psişik yetenekler hakkındaki tartışmalarda bazı kavramlar sık sık karşımıza çıkar. Bu kavramları birbirinden ayırmak, anlatılan deneyimlerin ne anlama geldiğini daha iyi değerlendirmemizi sağlar. Telepati: İki insan arasında bilinen duyusal iletişim olmaksızın düşünce aktarımı gerçekleştiği iddiasıdır. Örneğin bir kişinin telefonunu eline aldığı anda uzaktaki arkadaşının onu araması, bazen telepatiyle ilişkilendirilir. Ancak böyle bir olayın tek başına düşünce aktarımını kanıtlamadığını unutmamak gerekir. Durugörü: Normal duyularla erişilemeyen bir olay veya nesne hakkında bilgi edinildiği iddiasıdır. Bu iddia, özellikle kontrollü deneylerde kişinin görsel, işitsel veya başka ipuçlarından yararlanmasının engellenmesini gerektirir. Önsezi veya önceden bilme: Henüz gerçekleşmemiş bir olayın önceden algılandığı düşüncesidir. Örneğin bir kazadan önce huzursuzluk hissetmek ve daha sonra bir kaza haberi almak bu şekilde yorumlanabilir. Fakat benzer huzursuzlukların yaşandığı, ancak ardından hiçbir olayın meydana gelmediği zamanlar da hesaba katılmalıdır. Psikokinezi: Zihin gücüyle fiziksel nesneleri hareket ettirme veya fiziksel süreçleri doğrudan etkileme iddiasıdır. Bilimsel olarak güvenilir ve tekrarlanabilir biçimde gösterilmiş bir insan yeteneği olarak kabul edilmez. Retrokognisyon: Geçmişte gerçekleşmiş fakat kişinin normal yollarla bilmediği olaylara ilişkin bilgi edindiği iddiasıdır. Tarihsel olayları veya bilinmeyen kişisel ayrıntıları zihinsel olarak algıladığını söyleyen kişiler bu kavramla ilişkilendirilebilir. Bu kavramların her biri farklı bir iddiayı ifade eder. Dolayısıyla “Psişik güçlere inanıyor musunuz?” sorusu aslında tek bir sorudan ibaret değildir. Bir insan telepatiye inanırken psikokineziyi reddedebilir veya güçlü sezgilerin varlığını kabul ederken geleceği doğaüstü biçimde bilmenin mümkün olduğunu düşünmeyebilir. 3. Bilimsel Araştırmalar Psişik Güçler Hakkında Ne Söylüyor? Konunun en önemli kısmı, kişisel deneyimlerle bilimsel kanıtları birbirinden ayırabilmektir. Bilim, bir iddiayı yalnızca ilginç veya etkileyici olduğu için kabul etmez. Sonuçların kontrollü koşullarda ölçülebilmesini, alternatif açıklamaların değerlendirilmesini ve bağımsız araştırmacılar tarafından tekrarlanabilmesini bekler. Psişik yetenekler üzerine yapılan araştırmaların önemli bir bölümü parapsikoloji alanında yürütülmüştür. Bu alan telepati, durugörü ve önceden bilme gibi olağan dışı bilgi edinme iddialarını deneysel yöntemlerle incelemeyi amaçlar. Ancak bir araştırma alanının bulunması, incelediği olgunun kanıtlandığı anlamına gelmez. Örneğin 1980'lerden itibaren tartışılan Ganzfeld deneyleri, telepati iddialarını sınamak amacıyla geliştirilmiştir. Bu deneylerin tipik düzeneklerinde bir katılımcı, duyusal uyarımın azaltıldığı bir ortamda bulunurken başka bir kişi hedef görüntüye odaklanır. İlk katılımcı daha sonra zihninde beliren izlenimleri bildirir ve hedef görüntünün ne olduğunu belirlemeye çalışır. Burada önemli olan, katılımcının hedefi doğru seçme oranının rastlantıyla beklenen oranı aşıp aşmadığıdır. Dört seçenekli bir deneyde, seçeneklerin gerçekten eşit olasılıklı olduğu varsayılırsa, yalnızca şansla doğru seçme olasılığı yüzde 25'tir. Bin denemede ortalama 250 doğru seçim beklenir. Ancak bu, 250'den fazla her sonucun psişik yeteneği kanıtladığı anlamına gelmez. Sonucun istatistiksel anlamlılığı, deney düzeni, veri analizi, olası yanlılıklar ve bağımsız tekrarlar birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle küçük örneklemler, araştırmacıların yalnızca olumlu sonuçları yayımlaması ve deneyler arasındaki yöntem farklılıkları, yorumları güçleştirebilir. Bir çalışmada şansa göre yüksek bir sonuç bulunması, etkinin başka araştırma ekiplerince aynı koşullarda tekrarlanıp tekrarlanamadığı sorusunu ortadan kaldırmaz. Bilimsel değerlendirmede üç temel ölçüt Birincisi, kontrol koşullarıdır. Katılımcının hedefe ilişkin bilgileri istemeden edinmesini sağlayabilecek ipuçları ortadan kaldırılmalıdır. Örneğin deney görevlisinin yüz ifadesi bile katılımcının tahminlerini etkileyebilir. İkincisi, önceden belirlenmiş analiz yöntemidir. Araştırmacıların sonuçları gördükten sonra yalnızca başarılı görünen ölçütleri seçmesi, gerçekte bulunmayan etkilerin varmış gibi görünmesine neden olabilir. Üçüncüsü, bağımsız tekrardır. Farklı araştırma ekipleri aynı yöntemi uyguladığında benzer sonuçlara ulaşabiliyor mu? Bir iddianın güvenilirliği bakımından bu soru, tek bir etkileyici deneyden daha değerlidir. Bugünkü bilimsel tabloya göre telepati, durugörü veya geleceği doğaüstü biçimde bilme gibi yetenekler, genel kabul görmüş ve güvenilir biçimde gösterilmiş insan becerileri arasında yer almamaktadır. Bu sonuç, insanların yaşadıkları bütün sıra dışı deneyimlerin anlamsız olduğu anlamına gelmez. Yalnızca bu deneyimlerin doğaüstü bir açıklamayı zorunlu kılmadığını ifade eder.