Sabırsız insanların başına gelebilecek olaylar nelerdir ?

Umut

New member
Sabırsız İnsanların Başına Gelebilecek Olaylar: Acele Etmenin Günlük Hayattaki Görünmeyen Bedelleri

Sabırsızlık deyince benim aklıma hemen şu geliyor: Daha mesajın karşı tarafça okunmasını beklemeden ikinci mesajı göndermek, kırmızı ışığın yeşile dönmesine birkaç saniye kala huzursuzlanmak, internette bir sayfanın yüklenmesini beklerken telefonu defalarca kontrol etmek ya da bir işin sonucunu henüz ortaya çıkmadan öğrenmeye çalışmak… Aslında hepimizin hayatında böyle anlar var. Hatta bazen sabırsız olmak, “Bir an önce bitsin de rahatlayayım.” duygusunun oldukça doğal bir sonucu gibi görünüyor.

Fakat konu biraz derinleştiğinde sabırsızlığın yalnızca beklemeyi sevmemek olmadığını fark ediyoruz. Sabırsızlık; karar verme biçimimizi, ilişkilerimizi, para harcama alışkanlıklarımızı, iş hayatındaki davranışlarımızı ve hatta riskleri algılama şeklimizi etkileyebiliyor. Üstelik her acele eden insan aynı nedenle acele etmiyor. Kimi sonuç odaklı olduğu için hız istiyor, kimi belirsizliğe tahammül edemediği için bekleyemiyor, kimi de çevresindeki insanların temposuna yetişmek zorunda hissediyor.

Burada asıl ilginç soru şu: Sabırsızlık gerçekten bizi hızlandırıyor mu, yoksa bazen aynı noktaya daha dolambaçlı bir yoldan ulaşmamıza mı neden oluyor?

Sabırsızlığın Tarihsel Kökenlerine Kısa Bir Bakış

Sabırsızlığın modern çağa ait bir problem olduğunu düşünmek kolay. Telefonlar, hızlı internet, anında alışveriş, sosyal medya bildirimleri ve birkaç dakikada teslim edilen ürünler gerçekten de “hemen şimdi” beklentisini güçlendirdi. Fakat insanın beklemekte zorlanması yeni bir durum değil.

İnsan topluluklarının büyük bölümünde tarih boyunca kaynaklara erişim belirsizdi. Yiyecek, güvenlik, barınma ve sosyal destek gibi temel ihtiyaçlar zaman zaman acil kararlar gerektiriyordu. Evrimsel açıdan bakıldığında hızlı tepki vermenin bazı koşullarda avantaj sağlamış olması oldukça anlaşılır. Tehlikeli bir ortamda uzun uzun düşünüp karar vermek yerine hızlı hareket etmek hayatta kalma açısından önemli olabilir.

Ancak modern yaşamda eski refleksler tamamen ortadan kalkmadı. Sorun şu ki bugün karşılaştığımız durumların önemli bir bölümü gerçekten acil değil. Bir e-postaya beş dakika içinde cevap gelmemesi hayati bir tehlike oluşturmuyor. Bir yatırımın sonucunu hemen görmek mümkün olmadığı için sürekli kontrol etmek de sonucu hızlandırmıyor.

Benim burada dikkat çekici bulduğum nokta şu: İnsan zihni bazen “acil” ile “önemli” kavramlarını birbirine karıştırabiliyor. Acil hissettiren her şey gerçekten acil olmayabiliyor.

Sabırsız İnsanların Başına Gelebilecek İlk Olay: Hatalı Kararlar

Sabırsızlığın en görünür sonuçlarından biri karar kalitesinin düşebilmesi. Özellikle sonucu hemen görmek isteyen bir kişi, seçenekleri yeterince değerlendirmeden karar verebilir.

Örneğin internetten pahalı bir ürün almak istediğimizi düşünelim. Sabırlı davranan kişi fiyatları karşılaştırabilir, kullanıcı yorumlarını okuyabilir, ürünün uzun vadeli ihtiyaçlarına uygun olup olmadığını değerlendirebilir. Sabırsız kişi ise “Bugün alayım, yarın zamlanır.” düşüncesiyle satın alma işlemini hızlandırabilir.

Sonrasında ürün beklentiyi karşılamadığında bu kez iade, değişim veya yeni bir alışveriş süreci ortaya çıkabilir. Yani birkaç dakikada verilen karar, saatlerce uğraşmaya dönüşebilir.

Davranışsal ekonomi alanındaki “şimdiki zamana aşırı ağırlık verme” üzerine yapılan çalışmalar da insanların yakın vadeli ödülleri gelecekteki ödüllere kıyasla olduğundan daha değerli görmeye eğilimli olabildiğini gösteriyor. Bu durum yalnızca alışverişte değil, tasarruf, beslenme, eğitim ve kariyer kararlarında da karşımıza çıkabiliyor.

Burada forum için güzel bir soru çıkıyor:

Hiç “Bir an önce karar vereyim.” diyerek aldığınız ve sonradan keşke biraz daha bekleseydim dediğiniz bir karar oldu mu?

İlişkilerde Sabırsızlık: Bir Mesajın Büyüttüğü Sorun

Sabırsızlığın ilişkilerdeki etkisi daha da ilginç. Çünkü burada yalnızca zaman değil, insanların duyguları da devreye giriyor.

Bir arkadaşımız mesajımıza cevap vermediğinde zihnimiz hemen çeşitli senaryolar üretmeye başlayabilir:

“Bana kızdı mı?”

“Bir şey mi oldu?”

“Beni önemsemiyor mu?”

Bunun sonucunda karşı tarafa peş peşe mesajlar göndermek, sitem etmek veya hiç beklemeden tartışma başlatmak mümkün.

Oysa birkaç saat sonra kişinin toplantıda, yolda, telefondan uzak bir yerde veya sadece dinleniyor olması gibi çok basit bir açıklama ortaya çıkabilir.

Sabırsızlığın burada yarattığı temel problem, eksik bilgiyi varsayımla doldurmak. İnsan zihni belirsizlikten hoşlanmadığı için bazen kanıt bulunmayan açıklamalar üretmeye yatkın.

İlk bakışta küçük görünen bu davranışlar zamanla güven ilişkisini zedeleyebilir. Karşı taraf “Benden sürekli anında cevap bekleniyor.” diye düşünmeye başlayabilir.

Bu yüzden sabırsızlığın ilişkilerdeki bedeli bazen doğrudan yaşanan olaydan daha büyük olabilir.

Kadınlar ve Erkekler Sabırsızlığı Aynı Şekilde mi Yaşıyor?

Bu konuda dikkatli olmak gerekiyor. “Erkekler sabırsızdır, kadınlar daha duygusaldır.” gibi kesin ifadeler hem bilimsel açıdan sorunlu hem de insanların gerçek çeşitliliğini açıklamakta yetersiz.

Bunun yerine bazı kültürel ve sosyal eğilimlerden söz etmek daha anlamlı.

Bazı erkekler toplumsal olarak sonuç almaya, problemi çözmeye ve hızlı biçimde sonuca ulaşmaya teşvik edilebiliyor. Böyle bir kişi sabırsızlığını “Ne yapılması gerekiyor, onu söyleyin ve yapalım.” şeklinde gösterebilir. Buradaki motivasyon mutlaka öfke değildir; zaman kaybından hoşlanmamak ve somut sonuç istemek olabilir.

Bazı kadınlar ise sosyal ilişkilerin ve karşılıklı duyguların daha fazla dikkate alınması yönünde yetiştirilebiliyor. Bu durumda sabırsızlık, “Herkes iyi mi, neden cevap vermiyor, bu durum diğer insanları nasıl etkiliyor?” biçiminde ortaya çıkabilir.

Ama bunlar biyolojik kurallar değildir.

Stratejik düşünen, sonuca odaklanan çok sayıda kadın olduğu gibi son derece empatik ve topluluk odaklı erkekler de vardır. Ayrıca kişilik, yaş, eğitim, kültür, meslek ve yaşam deneyimleri cinsiyetten bağımsız olarak davranışları ciddi biçimde değiştirebilir.

Dolayısıyla mesele “erkekler böyle, kadınlar şöyle” demek değil; aynı sabırsızlığın farklı kişilerde farklı motivasyonlarla ortaya çıkabileceğini görmek.

İş Hayatında Sabırsızlığın Ekonomik Bedeli

Sabırsızlığın ekonomik boyutu bence özellikle üzerinde durulması gereken konulardan biri.

Bir çalışanın sürekli hızlı sonuç almak istemesi bazen üretkenliği artırabilir. Hızlı karar verilen bazı durumlarda gerçekten zaman kazanılır. Fakat hızın kaliteyi aşması başka bir probleme yol açar.

Bir yazılım geliştiricisinin kodu yeterince test etmeden teslim etmesi, bir yöneticinin çalışanını dinlemeden karar vermesi veya bir işletmenin müşterilerden gelen şikâyetleri ayrıntılı incelemeden standart cevaplarla geçiştirmesi kısa vadede zaman kazandırıyor gibi görünebilir.

Fakat hata ortaya çıktığında maliyet büyür.

Ekonomide bunun çok basit bir karşılığı var: Bugün kazanılan birkaç saat, yarın kaybedilen onlarca saate dönüşebilir.

Sabırsızlığın finansal alanda başka bir boyutu da yatırım kararlarıdır. Piyasaların kısa vadeli hareketlerine sürekli tepki veren bir yatırımcı, uzun vadeli planını sık sık değiştirebilir. Burada yalnızca sabırsızlık değil, kayıptan kaçınma ve duygusal karar verme gibi başka psikolojik mekanizmalar da devreye girer.

Dolayısıyla “hızlı karar = iyi karar” denklemi özellikle para söz konusu olduğunda oldukça riskli olabilir.

Teknoloji Sabırsızlığımızı Artırıyor mu?

Bence günümüzde meselenin en ilginç taraflarından biri teknoloji.
 
Üst